هدف: هدف پژوهش حاضر کشف صورت های مالی متقلبانه براساس الگوریتم های یادگیری عمیق در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. روش: 1800 سال-شرکت (150 شرکت برای 12 سال) از گزارش های مالی سالیانه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در طی دوره زمانی 1391 تا 1402 مورد آزمون قرار گرفتند. در پژوهش حاضر از سه الگوریتم یادگیری عمیق (شامل الگوریتم های ماشین بردار پشتیبان (SVM)، شبکه عصبی پیچشی (CNN) و شبکه عصبی بازگشتی (RNN)) استفاده شد. همچنین جهت انتخاب متغیرهای نهایی پژوهش از روش «آزمون مقایسه میانگین دو نمونه» جهت ایجاد مدل استفاده شده است. یافته ها: نتایج حاصل از الگوریتم های یادگیری عمیق نشان می دهد که صحّت کلی الگوریتم های SVM، CNN و RNN به ترتیب 88. 4%، 81. 3% و 94. 4% می باشد که نشان دهنده این است که الگوریتم RNN بهترین عملکرد و الگوریتم CNN بدترین عملکرد را در کشف شرکت های دارای صورت های مالی متقلبانه دارد. به عبارت دیگر، نتایج نشان دهنده کارآ بودن الگوریتم شبکه عصبی بازگشتی (RNN) نسبت به سایر الگوریتم های یادگیری عمیق است. بنابراین، در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از بین سه الگوریتم SVM، CNN و RNN، الگوریتم RNN کاراترین مدل را برای کشف صورت های مالی متقلبانه فراهم می کند. نتیجه گیری: یافته های پژوهش حاضر می تواند برای سهامداران، اعتباردهندگان، تحلیلگران و سایر مشارکت کنندگان در بازار سرمایه، اطلاعات سودمندی را در بهبود پیش بینی صورت های مالی متقلبانه و کاهش خطا در اتخاذ تصمیمات مبتنی بر اطلاعات صورت های مالی، ارزیابی بهتر عملکرد شرکت بر مبنای اطلاعات، اتخاذ استراتژی های معاملاتی بهینه و شناسایی فرصت های مناسب خرید و فروش سهام بر مبنای اطلاعات صورت های مالی فراهم کند.

گزارشگری مالی متقلبانه که از آن به حذف یا تحریف عمدی اطلاعات از سوی مدیران ارشد اجرایی شرکت ها به منظور پنهان نمودن عملکرد واقعی تعبیر شده، یکی از جرائم جدی شرکت ها محسوب می شود. از این رو، پژوهش های مختلف صورت گرفته به بررسی عوامل موثر بر احتمال گزارشگری متقلبانه پرداخته و پژوهش حاضر نیز با تمرکز بر یک جنبه از محیط گزارشگری مالی، یعنی قابلیت مقایسه صورت های مالی، رابطه بین قابلیت مقایسه صورت های مالی و احتمال گزارشگری متقلبانه شرکت ها را مورد بررسی قرار می دهد. بدین منظور، برای سنجش قابلیت مقایسه صورت های مالی از مدل دی فرانکو و همکاران (2011) و از رویکرد ارائه شده توسط ریبار و همکاران (2014) و رهروی دستجردی و همکاران (1397) که مبتنی بر حق الزحمه حسابرسی است، برای سنجش احتمال گزارشگری متقلبانه استفاده گردید. فرضیه تحقیق نیز با استفاده از نمونه ای متشکل از 89 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1392 تا 1396 و با بهره گیری از روش رگرسیون چندمتغیره لجستیک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش بیانگر آن است که قابلیت مقایسه صورت های مالی، احتمال گزارشگری متقلبانه شرکت را کاهش می دهد. براساس یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که قابلیت مقایسه صورت های مالی می تواند با افزایش شفافیت و قابل فهم بودن گزارش های مالی منجر به کاهش رفتار فرصت طلبانه مدیران و احتمال گزارشگری متقلبانه شود.

هدف ارایه گزارش های سالانه منبع باارزشی برای سرمایه گذاران، اعتباردهندگان و سایر استفاده کنندگان اطلاعات حسابداری است؛ با این حال، بخشی از گزارش ها به دلایل مختلف به صورت واقعی ارایه نشده است و این موضوع سبب کاهش سودمندی گزارش ها می شود. مسیله مهم در حسابداری، پیش بینی و کشف صورت های مالی متقلبانه است. روش این پژوهش برای کمک به شناسایی این صورت های مالی، رابطه مدیریت سود و صورت های مالی متقلبانه را در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسی کرده است. برای سنجش توانایی الگو های مدیریت سود در شناسایی صورت های مالی متقلبانه، داده های 1303 سال-شرکت (شامل 21 شرکت متقلب و 168 شرکت غیرمتقلب) طی سال های 1388 تا 1394 انتخاب و تجزیه و تحلیل با استفاده از روش های داده کاوی شامل درخت تصمیم، شبکه های عصبی و روش بیزین انجام شده است؛ بدین منظور 7 معیار مشهور مدیریت سود استفاده شده در پژوهش های قبلی بررسی شده است. نتایج نتایج پژوهش نشان می دهد از بین الگو های پژوهش، الگوی درخت تصمیم و از بین الگو های اقلام تعهدی، الگوی اقلام تعهدی تعدیل شده جونز1 (1991) با نسبت ارزش دفتری، بیشترین ارتباط را با صورت های مالی متقلبانه دارد.

هدف هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی اختیار مدیران بانک ها در برآورد ذخیره مطالبات مشکوک الوصول است. همچنین این پژوهش در پی رفع خلا موجود در متون پژوهشی در خصوص انگیزه فرصت طلبانه یا اعمال این اختیار در جهت کارایی است. روش نمونه پژوهش، از 15 بانک پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار طی سال های 1385 تا 1396 تشکیل شده و روش برآورد مدل پژوهش، به صورت رگرسیون تابلویی و لجستیک است. در گام نخست، جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول، برآورد شد و در گام های بعدی، ارتباط آن با هر یک از گروه متغیرهای پژوهش به دست آمد. یافته ها: بر اساس نتایج پژوهش: 1. بین شاخص بحران و جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول ارتباط مثبت غیرمعنادار وجود دارد؛ 2. بین ریسک پذیری بانک و جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول ارتباط مثبت معنادار وجود دارد؛ 3. بین رفتار اجتناب از زیان بانک و جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول ارتباط منفی معنادار وجود دارد. نتیجه گیری: نتایج کلی پژوهش در گام نخست با مشاهده ارتباط مستقیم بین شاخص بحران و جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول نشان می دهد مدلی که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای برآورد ذخایر معرفی کرده است، کارایی لازم را ندارد. پژوهش در گام دوم، ضمن ثبت ارتباط مستقیم بین متغیر جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول با ریسک پذیری بانک و منعکس کردن نشانه های رفتارهای سازنده از طریق آنها، در بستر تئوری خردشدن سرمایه، به سوال اصلی خود؛ یعنی امکان ارتقای ثبات نظام بانکی از طریق مدل های آینده نگر، پاسخ مثبت می دهد. مشاهده ارتباط معکوس بین رفتار اجتناب از زیان با جزء غیرعادی ذخیره مطالبات مشکوک الوصول نیز، دلیلی بر اعمال اختیار سازنده توسط مدیران است.

چکیدهکشف تقلب از دیرباز موردتوجه حسابرسان مستقل، داخلی و نهادهای حرفه ای بوده و بر همین اساس تأکید این نهادهای حرفه ای و استانداردهای حسابرسی بر اصلاح ساختار سازمانی، بهبود نظام حفاظت و نظارت داخلی و انجام حسابرسی های مداوم و منظم می باشد تا از این طریق، احتمال وقوع تقلب کاهش و اعتبار گزارش های مالی افزایش یابد. باتوجه به این که در سال های اخیر رشد فزاینده ای راجع به تقلب در گزارشگری مالی شرکت ها در جهان اتفاق افتاده است، در پژوهش حاضر تأثیر عوامل درون سازمانی (ساختار هیئت مدیره) و برون سازمانی (ویژگی های حسابرس) بر احتمال وقوع تقلب در صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسی شده است. برای این منظور از داده های 160 شرکت منتخب استفاده شده است. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها از روش رگرسیونی داده های تابلویی با رویکرد لاجیت استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که عوامل درون سازمانی مورد بررسی در این پژوهش بر احتمال وقوع تقلب در صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران اثرگذار بوده است. همچنین، مشاهده می شود که عوامل برون سازمانی موردنظر پژوهش نیز بر احتمال وقوع تقلب در صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران اثرگذاری معنادار داشته است.

پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین صورت های مالی متقلبانه و کیفیت گزارشگری مالی با تأکید بر اثربخشی تجربه و نفوذ مدیران در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می پردازد. پژوهش حاضر کاربردی و از بعد روش شناسی، همبستگی از نوع علی (پس رویدادی) میباشد. جامعه آماری پژوهش، کلیه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده و با استفاده از روش نمونه گیری حذف سیستماتیک، 131 شرکت به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شده و در دوره زمانی 7 ساله بین سال های 1391 تا 1397 موردبررسی قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان دادند که بین تقلب در صورت های مالی و کیفیت گزارشگری مالی را رابطه معکوس و معنادار وجود دارد، بین تجربه مدیران بر رابطه بین صورت های مالی متقلبانه و کیفیت گزارشگری مالی تأثیری ندارد، همچنین، نفوذ مدیران بر رابطه بین صورت های مالی متقلبانه و کیفیت گزارشگری مالی تأثیر مثبت و معنادار دارد. لذا نتیجه می شود که مدیران با نفوذ، با کنترل عوامل تقلب و مدیریت سود در صورت های مالی، قادرند کیفیت گزارش های مالی خود را افزایش یا کاهش دهند.

پژوهش حاضر به بررسی پیشایندهای گزارشگری مالی متقلبانه در شرکتهای دارای بحران مالی می پردازد. پیشایندهای گزارشگری مالی متقلبانه شامل وجود عدم تقارن اطلاعاتی، وجود بیش سرمایه گذاری و آسیب به حسن شهرت شرکت است. جامعه آماری با استفاده از روش غربالگری، متشکل از 276 شرکت پذیرفته شده در بورس و فرابورس طی سالهای 1393 الی 1397 می باشد که به منظور تفکیک آن به دو گروه شرکتهای دارای گزارشگری مالی متقلبانه و شرکتهای فاقد گزارشگری مالی متقلبانه، از بندهای گزارش حسابرسی استفاده شده است. نتایج حاصل از آزمون فرضیه های پژوهش نشان داد: 1) فراوانی شرکتهای دارای بحران مالی که به گزارشگری مالی متقلبانه روی می آورند، به طور معناداری بیشتر از شرکت های دارای بحران مالی که به گزارشگری مالی متقلبانه روی نمی آورند، است. 2) در شرکتهای دارای بحران مالی و دارای گزارشگری مالی متقلبانه در دوره مالی قبل و دوره مالی جاری، میزان عدم تقارن اطلاعاتی میان مدیران و ذینفعان، به طور معناداری بیشتر از شرکتهای دارای بحران مالی و فاقد گزارشگری مالی متقلبانه است. 3) در شرکتهای دارای بحران مالی و دارای گزارشگری مالی متقلبانه در دوره مالی قبل و دوره مالی جاری، فراوانی شرکتهای دارای بیش سرمایه گذاری، به طور معناداری بیشتر از شرکتهای دارای بحران مالی و فاقد گزارشگری مالی متقلبانه است. 4) بین شرکتهای دارای بحران مالی و دارای گزارشگری مالی متقلبانه و شرکتهای دارای بحران مالی و فاقد گزارشگری مالی متقلبانه در دوره مالی بعد، در زمینه آسیب به حسن شهرت شرکت، تفاوت معناداری وجود ندارد.

مدیران عالی به دلیل دسترسی به اطلاعات درونی و محرمانه شرکت، انتظار می رود دارای درک بیشتری از کسب و کارشان باشند که این امر موجب می شود آنها برآوردها و قضاوت های بهتری را انجام دهند. بنابراین، موضوع اصلی این تحقیق، بررسی تاثیر توانایی مدیریتی بر گزارشگری متقلبانه است. همچنین، نقش ارتباطات سیاسی بر تاثیر توانایی مدیریتی در گزارشگری متقلبانه مورد بررسی قرار خواهدگرفت. برای این منظور، نمونه ای متشکل از 95 شرکت از شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1388 تا 1397 مورد بررسی قرار گرفت. تحقیق حاضر از منظر هدف، توصیفی، از منظر راهبرد پژوهش، کمی، از منظر رویکرد، تجربی و از منظر راهکار، میدانی و کتابخانه ای است. برای آزمون فرضیه ها، از رگرسیون لجستیک استفاده شده است. نتایج آزمون های انجام شده نشان می دهد رابطه توانایی مدیریتی شرکت ها و گزارشگری متقلبانه معکوس است. همچنین ارتباطات سیاسی نتوانست در سطح معناداری بر رابطه بین توانایی مدیریتی و گزارشگری متقلبانه تاثیر بگذارد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.